Metformina to jeden z najczęściej stosowanych leków w cukrzycy typu 2 i zwykle pierwszy wybór lekarza, gdy trzeba wesprzeć kontrolę poziomu cukru. Bywa też stosowana w innych sytuacjach związanych z gospodarką węglowodanową. Jest lekiem na receptę, a jego dawkowanie ustala lekarz. W tym artykule wyjaśniamy, jak metformina działa, w jakich wskazaniach się ją stosuje, jak wygląda leczenie oraz na jakie działania niepożądane warto zwrócić uwagę.
Czym jest metformina
Metformina to lek doustny obniżający poziom glukozy we krwi, należący do grupy leków zwanych biguanidami. Występuje w tabletkach o różnej dawce, także w postaci o przedłużonym uwalnianiu, którą przyjmuje się rzadziej. Jest dostępna wyłącznie na receptę, a leczenie prowadzi się pod kontrolą lekarza.
Jak działa metformina
Metformina obniża poziom cukru we krwi w kilku mechanizmach. Zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie, poprawia wrażliwość tkanek na insulinę oraz ogranicza wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego. Co istotne, sama w typowych dawkach nie powoduje niedocukrzenia tak łatwo jak niektóre inne leki, ponieważ nie wymusza gwałtownego wyrzutu insuliny. Nie zastępuje jednak zdrowej diety i aktywności fizycznej, które pozostają podstawą leczenia.
Na co stosuje się metforminę
Podstawowym wskazaniem jest cukrzyca typu 2 u dorosłych, a w wybranych sytuacjach także u dzieci, gdy dieta i ruch nie wystarczają. Lekarz może zalecić metforminę w monoterapii lub w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi albo z insuliną. Bywa też stosowana w niektórych stanach związanych z insulinoopornością, na przykład w zespole policystycznych jajników, o czym decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny.
Dawkowanie
Dawkę ustala lekarz i zwykle zwiększa ją stopniowo, aby ograniczyć dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Tabletki przyjmuje się w trakcie posiłku lub po nim, co poprawia tolerancję leku. Postać o przedłużonym uwalnianiu przyjmuje się zazwyczaj raz dziennie. Nie należy samodzielnie zmieniać dawki ani przerywać leczenia, a wszelkie wątpliwości warto omówić z lekarzem lub farmaceutą.
Skutki uboczne
Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego, szczególnie na początku leczenia:
- nudności i wymioty
- biegunka i ból brzucha
- wzdęcia i utrata apetytu
- metaliczny posmak w ustach
Dolegliwości te często słabną z czasem i są mniejsze, gdy dawkę zwiększa się powoli, a lek przyjmuje z jedzeniem. Przy długotrwałym stosowaniu może dojść do niedoboru witaminy B12, dlatego lekarz czasem kontroluje jej poziom. Bardzo rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest kwasica mleczanowa, dlatego ważne jest przestrzeganie przeciwwskazań i zaleceń lekarza.
Przeciwwskazania i ostrożność
Metforminy nie stosuje się między innymi przy ciężkiej niewydolności nerek, w niektórych ostrych stanach chorobowych oraz przy nadwrażliwości na lek. Ostrożności wymaga stosowanie u osób z chorobami wątroby, serca oraz przy odwodnieniu. Przed badaniami z podaniem kontrastu i przed niektórymi zabiegami lekarz może zalecić czasowe odstawienie leku. Zawsze poinformuj lekarza o wszystkich chorobach i przyjmowanych preparatach.
Czy metformina jest na receptę
Tak, metformina jest lekiem wydawanym na receptę. Leczenie wymaga rozpoznania, ustalenia dawki oraz okresowej kontroli, w tym badań laboratoryjnych, dlatego prowadzi się je pod nadzorem lekarza.
Kiedy skontaktować się z lekarzem
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli dolegliwości żołądkowo-jelitowe są nasilone lub długo się utrzymują, a także gdy pojawiają się objawy odwodnienia. Pilnej pomocy wymagają objawy mogące świadczyć o kwasicy mleczanowej, takie jak głębokie i przyspieszone oddychanie, silne osłabienie, bóle mięśni, ból brzucha i uczucie zimna. W takiej sytuacji nie zwlekaj, a w razie nagłego zagrożenia zadzwoń pod numer 112. Kontynuację leczenia i wyniki badań możesz też omówić z lekarzem w ramach teleporady.
Najczęstsze pytania
Czy metformina powoduje spadek masy ciała
U części osób metformina sprzyja niewielkiemu spadkowi masy ciała lub jej stabilizacji, ale nie jest lekiem na odchudzanie i nie stosuje się jej w tym celu bez wskazań. O jej zastosowaniu decyduje lekarz.
Czy podczas stosowania metforminy można pić alkohol
Alkohol, zwłaszcza w większych ilościach, zwiększa ryzyko działań niepożądanych, w tym rzadkiej kwasicy mleczanowej, i może wpływać na poziom cukru. Jego spożywanie warto ograniczyć i omówić z lekarzem.
Jak długo przyjmuje się metforminę
Cukrzyca typu 2 to choroba przewlekła, dlatego metforminę zwykle przyjmuje się długotrwale, tak długo, jak zaleci lekarz. O ewentualnych zmianach w leczeniu decyduje lekarz na podstawie wyników i stanu zdrowia.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. O rozpoczęciu, dawkowaniu i zakończeniu leczenia decyduje lekarz. W razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem, a w nagłym przypadku zadzwoń pod numer 112.