Nystatyna to lek przeciwgrzybiczy stosowany od lat w zakażeniach wywołanych drożdżakami, najczęściej z rodzaju Candida. Sięga się po nią między innymi przy pleśniawkach w jamie ustnej u niemowląt czy grzybiczych zakażeniach przewodu pokarmowego. W tym artykule wyjaśniamy, jak nystatyna działa, w jakich sytuacjach się ją stosuje, jak wygląda leczenie i o czym warto pamiętać.
Czym jest nystatyna
Nystatyna to lek z grupy antybiotyków przeciwgrzybiczych, skuteczny wobec drożdżaków. Charakterystyczne jest to, że praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego działa miejscowo, tam gdzie ma kontakt z grzybem. Dostępna jest w postaci zawiesiny doustnej, tabletek oraz preparatów do stosowania miejscowego. O doborze postaci i dawki decyduje lekarz.
Jak działa nystatyna
Nystatyna wiąże się ze składnikami błony komórkowej grzyba, co uszkadza jej strukturę i prowadzi do zniszczenia komórki grzybiczej. Działa więc bezpośrednio na drożdżaki w miejscu zakażenia. Ponieważ słabo przenika do krwi, jej działanie ogranicza się głównie do błon śluzowych i powierzchni, z którymi ma kontakt, na przykład w jamie ustnej czy w przewodzie pokarmowym.
Na co stosuje się nystatynę
Nystatynę stosuje się w zakażeniach drożdżakowych błon śluzowych i skóry. Typowe wskazania to pleśniawki jamy ustnej i gardła, zakażenia drożdżakami przewodu pokarmowego oraz niektóre grzybicze zmiany skórne i w obrębie fałdów skórnych. Bywa też stosowana zapobiegawczo u osób szczególnie narażonych na zakażenia grzybicze. O zastosowaniu w konkretnej sytuacji decyduje lekarz po ocenie objawów.
Jak stosować nystatynę
Sposób stosowania zależy od postaci leku i wskazania. Zawiesinę doustną zwykle zaleca się dłużej zatrzymać w jamie ustnej przed połknięciem, aby lek dłużej działał na zmiany, a u niemowląt aplikuje się ją zgodnie z zaleceniem lekarza. Ważne jest kontynuowanie leczenia przez cały zalecony czas, także kilka dni po ustąpieniu objawów, ponieważ zbyt wczesne przerwanie sprzyja nawrotom. Preparaty należy stosować dokładnie według ulotki lub wskazań lekarza.
Skutki uboczne
Nystatyna jest zwykle dobrze tolerowana, zwłaszcza że słabo się wchłania. Możliwe działania niepożądane to:
- nudności, wymioty i biegunka, częściej przy większych dawkach
- podrażnienie błony śluzowej lub skóry w miejscu stosowania
- reakcje alergiczne, na przykład wysypka i świąd
W razie wystąpienia objawów uczulenia należy przerwać stosowanie i skontaktować się z lekarzem.
Przeciwwskazania i ostrożność
Podstawowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na nystatynę. Ze względu na miejscowe działanie i słabe wchłanianie lek jest uważany za stosunkowo bezpieczny, ale w ciąży, podczas karmienia piersią oraz u noworodków i niemowląt stosuje się go zgodnie z zaleceniem lekarza. Zawsze warto poinformować lekarza o innych chorobach i przyjmowanych lekach.
Czy nystatyna jest na receptę
Nystatyna jest lekiem wydawanym na receptę. Rozpoznanie zakażenia grzybiczego i dobór leczenia wymagają oceny lekarza, dlatego nie stosuje się jej samodzielnie bez konsultacji.
Kiedy skontaktować się z lekarzem
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli mimo leczenia objawy nie ustępują lub się nasilają, gdy zakażenie nawraca albo gdy pojawiają się trudności w połykaniu, gorączka czy pogorszenie stanu ogólnego. Nawracające lub rozległe zakażenia grzybicze bywają sygnałem osłabionej odporności i wymagają diagnostyki. Objawy nasuwające podejrzenie reakcji alergicznej wymagają pilnej pomocy, a w razie nagłego zagrożenia zadzwoń pod numer 112. Utrzymujące się dolegliwości możesz też omówić z lekarzem w ramach teleporady.
Najczęstsze pytania
Czy nystatynę można stosować u niemowląt
Tak, nystatyna bywa stosowana u niemowląt, na przykład przy pleśniawkach, ale dawkowanie i sposób podania powinien ustalić lekarz. U najmłodszych dzieci szczególnie ważne jest kierowanie się zaleceniem lekarza.
Jak długo trwa leczenie nystatyną
Czas leczenia zależy od rodzaju i nasilenia zakażenia. Zwykle kontynuuje się je jeszcze przez kilka dni po ustąpieniu objawów, aby ograniczyć ryzyko nawrotu, zgodnie z zaleceniem lekarza.
Czy nystatyna działa na wszystkie grzybice
Nie, nystatyna działa głównie na drożdżaki, a nie na wszystkie grzyby chorobotwórcze. W innych grzybicach, na przykład skóry i paznokci wywołanych dermatofitami, stosuje się inne leki, które dobiera lekarz.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. O rozpoczęciu, dawkowaniu i zakończeniu leczenia decyduje lekarz. W razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem, a w nagłym przypadku zadzwoń pod numer 112.