Trójglicerydy to najczęstsza forma tłuszczu w organizmie. Pochodzą z diety, ale powstają też w wątrobie z nadmiaru kalorii, zwłaszcza z cukrów prostych i alkoholu. Organizm magazynuje je w tkance tłuszczowej jako zapas energii, a ich stężenie we krwi oznacza się w ramach lipidogramu, obok cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL i HDL. Podwyższony wynik jest częsty i przez długi czas nie daje żadnych objawów.
Jaka jest norma
Za wartość prawidłową u osoby dorosłej przyjmuje się zwykle stężenie poniżej 150 mg/dl na czczo. Zakres podany na druku wyniku przez laboratorium jest wiążący, bo metody oznaczania różnią się między placówkami. Wartości pomiędzy 150 a 199 mg/dl określa się jako granicznie podwyższone, wyższe wymagają już postępowania ustalonego z lekarzem. Bardzo wysokie stężenia, przekraczające kilkaset mg/dl, wiążą się z ryzykiem ostrego zapalenia trzustki i wymagają pilnej konsultacji.
Co podnosi trójglicerydy
- dieta bogata w cukry proste, słodkie napoje i wysoko przetworzoną żywność
- alkohol, nawet w umiarkowanych ilościach spożywany regularnie
- nadwaga i otyłość brzuszna
- mała aktywność fizyczna
- cukrzyca typu 2 i insulinooporność
- niedoczynność tarczycy oraz choroby nerek i wątroby
- niektóre leki, między innymi sterydy i część leków moczopędnych
- uwarunkowania genetyczne, w tym rodzinne zaburzenia lipidowe
Wynik zależy też od przygotowania do badania. Obfity posiłek lub alkohol dzień wcześniej potrafią znacząco zawyżyć wartość, dlatego krew pobiera się na czczo.
Czym grożą wysokie trójglicerydy
Utrzymujące się wysokie stężenie sprzyja rozwojowi miażdżycy, a więc zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Zwykle nie występuje samotnie: towarzyszy mu niskie stężenie cholesterolu HDL, otyłość brzuszna, podwyższona glukoza i nadciśnienie, a zestaw tych cech opisuje się jako zespół metaboliczny. Bardzo wysokie wartości niosą dodatkowe, ostre zagrożenie w postaci zapalenia trzustki.
Jak je obniżyć
Trójglicerydy reagują na zmianę stylu życia szybciej niż cholesterol LDL i często udaje się je obniżyć bez leków:
- ogranicz cukry proste, słodycze i słodzone napoje, w tym soki owocowe
- zrezygnuj z alkoholu lub wyraźnie zmniejsz jego ilość
- wprowadź regularną aktywność, na przykład szybkie spacery kilka razy w tygodniu
- zredukuj masę ciała, bo już kilka procent robi wyraźną różnicę w wyniku
- włącz tłuste ryby morskie, oliwę, orzechy i produkty pełnoziarniste
- lecz choroby współistniejące, zwłaszcza cukrzycę i niedoczynność tarczycy
Gdy zmiana stylu życia nie wystarcza lub ryzyko sercowo-naczyniowe jest wysokie, lekarz rozważa leczenie farmakologiczne. Dobór leku i decyzja o jego rozpoczęciu należą wyłącznie do lekarza.
Jak przygotować się do badania
Lipidogram wykonuje się zwykle rano, po około dwunastu godzinach bez jedzenia. Przez dwa do trzech dni przed badaniem warto powstrzymać się od alkoholu i unikać wyjątkowo obfitych posiłków. Intensywny wysiłek dzień wcześniej także może wpłynąć na wynik. Jeśli badanie ma służyć porównaniu z poprzednim, dobrze jest wykonać je w tym samym laboratorium.
Kiedy do lekarza
- wynik znacznie przekracza normę lub rośnie w kolejnych badaniach
- towarzyszą mu podwyższona glukoza, nadciśnienie albo otyłość brzuszna
- w rodzinie występowały wczesne zawały serca lub udary
- pojawia się nawracający ból brzucha, zwłaszcza opasujący, z nudnościami
- przyjmujesz leki mogące podnosić stężenie tłuszczów we krwi
Silny, opasujący ból brzucha z wymiotami wymaga pilnej pomocy. Zadzwoń pod numer 112.
Konsultacja online
Wynik lipidogramu najlepiej omówić w kontekście całego ryzyka sercowo-naczyniowego, a nie pojedynczej liczby. Podczas teleporady lekarz oceni wynik razem z ciśnieniem, masą ciała, glukozą i wywiadem rodzinnym, zaproponuje plan postępowania i wskaże, kiedy powtórzyć badanie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wysokie trójglicerydy dają objawy?
Przez długi czas nie dają żadnych dolegliwości i wykrywa się je przypadkowo w badaniach. Objawy pojawiają się dopiero przy bardzo wysokich wartościach lub powikłaniach. Dlatego lipidogram zalicza się do badań profilaktycznych.
Po jakim czasie diety wynik się poprawia?
Trójglicerydy reagują stosunkowo szybko, a wyraźną zmianę widać zwykle po kilku tygodniach konsekwentnej diety i ograniczenia alkoholu. Kontrolne badanie zleca lekarz. Trwały efekt wymaga utrzymania nowych nawyków.
Czy alkohol naprawdę ma tak duży wpływ?
Tak, alkohol jest jednym z najsilniejszych czynników podnoszących stężenie trójglicerydów. U części osób samo jego odstawienie normalizuje wynik. Warto o tym wspomnieć lekarzowi przy omawianiu badania.